آموزشیمقالات

نوردهی در عکاسی – قسمت سوم : حساسیت ISO

نوردهی در عکاسی

نوردهی در عکاسی – قسمت سوم : حساسیت ISO
نوردهی در عکاسی – قسمت سوم : حساسیت ISO

نوردهی در عکاسی – قسمت سوم: حساسیت ISO

همانطور که در دو بخش قبلی یعنی دیافراگم و سرعت شاتر گفتیم، برای گرفتن عکس باید نور را به صفحه حساس به نور برسانیم که می تواند فیلم یا سنسور دیجیتال باشد. برای نوردهی عکس، باید اول میزان فوتون هایی که با سطح عکس تماس پیدا می کنند و دوم میزان حساسیت آن صفحه را نسبت به نور کنترل کنیم.

دیافراگم را با مردمک چشم انسان مقایسه کردیم که با انبساط و انقباض خود میزان نور ورودی به چشم را محدود می کند. سرعت شاتر را مدت زمان باز بودن پلک چشم برای دریافت نور در نظر گرفتیم. حساسیت ISO هم مشابه سلول های استوانه ای و مخروطی پشت چشم انسان است. در سومین و آخرین قسمت از این سری مقاله ها می خواهیم از ISO صحبت کنیم و بعد ارتباطات موجود میان ISO، سرعت شاتر و دیافراگم را بررسی کنیم.

ISO

ISO مخفف International Standards Organization به معنای سازمان استاندارد بین الملل بوده و شاخصی برای اندازه گیری حساسیت فیلم یا سنسور دیجیتال نسبت به نور است. اگر تا به حال با فیلم عکاسی کرده باشید، حتما موقع خرید فیلم خام از فروشگاه متوجه شماره هایی روی بسته آن شده اید مثلا Kodak Gold 200، Fuji Velvia 50، Agfa APX 400 و غیره. شماره هایی که به همراه نام شرکت سازنده فیلم آمده به سرعت فیلم مربوط می شود، و هر چه این شماره بالاتر باشد حساسیت فیلم نسبت به نور بیشتر است. میزان حساسیت فیلم وابسته به اندازه دانه های حساس به نور در نوار فیلم و همینطور ویژگی های مواد شیمیایی به کار رفته برای ساخت فیلم است. برای نگاتیو رنگی، نگاتیو سیاه و سفید، و اسلاید رنگی استانداردهای بین المللی مختلفی وجود دارد، اما سیستم شماره گذاری ثابت است.

نوردهی در عکاسی – قسمت سوم : حساسیت ISO
نوردهی در عکاسی – قسمت سوم : حساسیت ISO

نوردهی در عکاسی

برای تنظیم ISO، عکاسانی که از نوار فیلم استفاده می کنند، فقط می توانند فیلمی با سرعت متفاوت انتخاب کنند و بعد از گذاشتن فیلم داخل دوربین، حساسیت ISO در تمام مدت عکسبرداری بدون تغییر می ماند.

وقتی عکاسی دیجیتال پا به عرصه گذاشت، استانداردهای سرعت فیلم برای سنسور دیجیتال طراحی شد. خوشبختانه سیستم شماره گذاری برای سنسورهای دیجیتال هم به همان منوال استانداردهای فیلم انجام شد. البته اگر شما تا به حال با فیلم عکاسی نکرده باشید، این قضیه فرقی برایتان نمی کند، اما اگر از عکاسی با فیلم به عکاسی دیجیتال روی آورده باشید این سیستم شماره گذاری یکسان خیالتان را راحت می کند.

یکی از تغییرات بزرگی که عکاسی دیجیتال به همراه داشت، این بود که از این پس حتی در هنگام عکسبرداری هم می توانستید حساسیت سنسور را تغییر دهید. حال ISO یکی از امکانات الکترونیک دوربین و قابل تغییر است، نه یک مقدار ثابت آنطور که هنگام استفاده از نوار فیلم بود. بنابراین اگر بخواهید می توانید با چرخاندن یک دکمه مدرج یا فشردن یک دکمه، حساسیت ISO را برای هر عکس تغییر دهید.

نوردهی در عکاسی – قسمت سوم : حساسیت ISO
نوردهی در عکاسی – قسمت سوم : حساسیت ISO

نوردهی در عکاسی

جزئیات فنی مربوط به محاسبه ISO مسئله ای تقریبا پیچیده است که دانستن آن فایده ای به حال بیشتر عکاسان ندارد، اما اینکه چه ارتباطی بین شماره های ISO و نوردهی و مقادیر نوردهی وجود دارد، مسئله مهمی است. قصد ما این است که ISO هم مثل دیافراگم و سرعت شاتر با مقادیر EV مشخص شود، چون هنوز داریم نوردهی را کنترل می کنیم و می خواهیم هر سه فاکتور تنظیم نوردهی به یک شیوه عمل کنند.

خوشبختانه ISO هم مثل سرعت شاتر مقوله ای خطی است، یعنی حساسیت فیلمی با ISO 200 نسبت به نور نصف حساسیت فیلمی با ISO 400 است. اگر ISO دوبرابر شود، حساسیت هم دو برابر می شود. اگر ISO نصف شود، حساسیت هم نصف می شود. به همین راحتی!

با این فرض، اگر شما ISO دوربین را از ۴۰۰ به ۲۰۰ تغییر دهید، یا حلقه فیلمی با سرعت ۲۰۰ را جایگزین حلقه فیلم ۴۰۰ کنید، یعنی ۱EV- تغییر نوردهی، چون در واقع شما حساسیت سنسور یا فیلم را نسبت به نور نصف کرده اید. تغییر از ISO 800 به ISO 1600 میزان حساسیت را دو برابر می کند، یعنی ۱EV+.

حال بیایید از اثرات منفی ISO صحبت کنیم. فیلم های سرعت بالا یا فیلم هایی که ISO بالاتری داشتند، دانه های (grains) بزرگتری هم داشتند که تحت تأثیر تعداد بیشتری از فوتون ها قرار می گرفت. هر چه این دانه بندی ها بزرگتر باشند، فیلم دانه دانه تر (grainy) می شود. بسته به نوع عکس و فیلم، دانه فیلم می تواند برای بافت و حس موجود در عکس یک مزیت محسوب شود. این مسئله ای بود که موقع عکسبرداری با فیلم با آن مواجه می شدید، و البته می توانستید از آن در جهت شکل دادن به سبک هنری تان استفاده کنید.

دو عکس با مقدار نوردهی (EV) یکسان از نمای شهر نیویورک گرفته شده اند. عکس بالا در ISO 200 و عکس پایین در ISO 6400

نوردهی در عکاسی – قسمت سوم : حساسیت ISO
نوردهی در عکاسی – قسمت سوم : حساسیت ISO

نوردهی در عکاسی

نوردهی در عکاسی – قسمت سوم : حساسیت ISO
نوردهی در عکاسی – قسمت سوم : حساسیت ISO

نوردهی در عکاسی

در مورد سنسورهای دیجیتال، وقتی ما ISO را تنظیم می کنیم، تغییری در اندازه پیکسل ها ایجاد نمی شود، اما حساسیت آن با اضافه کردن ولتاژ به سنسور، به صورت الکترونیک افزایش پیدا می کند. اثر منفی ایجاد شده به این طریق ایجاد noise (برفک) است. هر چه ISO بالاتر باشد، noise بیشتری در عکس ایجاد می شود. در حالی که به نظر می رسد سازندگان دوربین دائما به مگاپیکسل های دوربین های جدیدشان اضافه می کنند، در واقع دائما در تلاش هستند تا مقدار noise را در ISOهای بالا کم کنند. با اینکه grain (دانه های فیلم) به عکس بافت و حس می بخشید و چیزی به سبک هنری عکاس اضافه می کرد، در مورد noise (برفک دیجیتالی عکس) هیچکس چنین عقیده ای ندارد!

در قلمروی دیجیتال سه نوع ISO وجود دارد: native (پایه)، amplified (تقویت یافته) و simulated (شبیه سازی شده یا مصنوعی). ISO پایه یا native، تنظیمات پیشفرض ISO است به گونه ای که دوربین نیازی به اضافه کردن ولتاژ به سنسور ندارد. ISO پایه دوربین معمولا توسط شرکت سازنده در مشخصات فنی دوربین نمی آید، اما یک جستجوی سریع در اینترنت ISO پایه دوربینتان را به شما نشان خواهد داد. در مقابل، ISO تقویت شده یا amplified نیاز به اضافه کردن ولتاژ به سنسور دارد. اینجاست که کم کم noise وارد عکس می شود: هر چه ISO بالاتر باشد، میزان noise بیشتر می شود. و بالاخره، ISO مصنوعی یا simulated، زمانی است که دوربین از یک الگوریتم نرم افزاری برای شبیه سازی ISOهای خیلی بالا استفاده می کند. حساسیت ISO چه به صورت تقویت یافته و چه مصنوعی زیاد شود، مقدار noise نسبت به تنظیمات ISO پایه افزایش پیدا می کند. و باز ISO از هر نوعی که باشد، مقدار آن همچنان با EV نسبت مستقیم دارد.

تغییر سه فاکتور برای رسیدن به EV مورد نظر

در این سه بخش گفتیم که برای کنترل مقدار نوری که به سطح فیلم یا سنسور دیجیتال برخورد می کند، می توانیم از تنظیمات دیافراگم و سرعت شاتر دوربین استفاده کنیم. همچنین گفتیم که برای کنترل حساسیت سنسور می توانیم ISO را در دوربین دیجیتال تغییر دهیم (یا از حلقه فیلمی با ISO متفاوت استفاده کنیم).

در ضمن از نحوه مقداردهی به این تنظیمات به صورت EVها صحبت کردیم، و اینکه با نصف یا دو برابر کردن مقدار نور (به کمک دیافراگم یا سرعت شاتر) و نیز نصف یا دو برابر کردن میزان حساسیت سطح حساس به نور می توانیم مقدار EV را بالا یا پایین ببریم.

برای حفظ تنظیمات نوردهی که به دنبال آن هستید، خواه این نوردهی مناسب باشد یا مقدار نوردهی عکس را عمدا بیشتر یا کمتر از حد نیاز در نظر گرفته باشید، زمانی که نور بیشتری را وارد دوربین می کنید یا حساسیت فیلم یا سنسور را افزایش می دهید، در عوض باید یکی دیگر از تنظیمات را در جهت عکس تغییر دهید تا نوردهی جبران شود. اجازه دهید این مسئله را با نگاهی به وضعیت های مختلف عکاسی روشن کنیم.

۱٫ عکاسی پرتره در فضای آزاد

فرض کنیم من در فضای آزاد هستم و می خواهم از یکی از دوستانم یک عکس پرتره بگیرم. قبل از این کار چند عکس دیده ام که در آنها پس زمینه پشت سر سوژه محو و دلنشین بوده و قصد دارم همین ویژگی را در عکسی که می گیرم داشته باشم. برای این کار، با توجه به مطالبی که در این سه بخش خواندم، می دانم که باید دیافراگم را در بازترین حالت قرار دهم تا عمق میدان کم شود. وقتی دوربین را در وضعیت خودکار روشن می کنم، به من اطلاع می دهد که می خواهد عکسی در f/8 و یک پانصدم ثانیه بگیرد. من می خواهم در f/2.8 عکاسی کنم تا پس زمینه ام مات شود. من در فضای باز و زیر نور خورشید هستم، پس باید دوربین را در ISO پایه قرار دهم و نیازی به تنظیم آن نیست. حالا چند راه دارم:

  • می توانم دوربین را روی وضعیت ارجحیت دیافراگم قرار دهم و بگذارم خودش سرعت شاتر درست را برای نوردهی مناسب تعیین کند.
  • می توانم دوربین را دستی تنظیم کنم. پس حساب می کنم وقتی که از f/8 به f/2.8 رفتم، یعنی نوردهی را ۳EV+ تغییر دادم چون دیافراگم را ۳ استاپ بازتر کردم (از f/8 به f/5.6 به f/4 به f/2.8) و به این ترتیب نور بیشتری را وارد دوربین کردم. برای جبران نوردهی به کمک سرعت شاتر باید مدت زمان باز بودن شاتر را سه استاپ کاهش دهم. بنابراین سرعت شاتر را از یک پانصدم به یک چهار هزارم تغییر می دهم (از ۱/۵۰۰ به ۱/۱۰۰۰ به ۱/۲۰۰۰ به ۱/۴۰۰۰).
نوردهی در عکاسی – قسمت سوم : حساسیت ISO
نوردهی در عکاسی – قسمت سوم : حساسیت ISO

نوردهی در عکاسی

۲٫ عکاسی از منظره

فرض کنیم من می خواهم از دورنمای شهر یا رشته کوه های پوشیده از برف عکس بگیرم و این وسط دوستانم هم می خواهند در پیش زمینه باشند و بدشان هم نمی آید که عکس را به صورت یک سلفی بگیریم (خدا رحم کند!). حالا خوبی کار این است که من یک دوربین SLR همراهم دارم و می توانیم با آن نمای بهتری داشته باشیم نسبت به دوربین گوشی های همراهمان. می خواهم دوستانم کاملا واضح باشند و در عین حال نمای شهر یا کوه ها هم وضوح داشته باشند. پیشنهاد دوربین تنظیمات f/4 و سرعت شاتر ۱/۱۰۰۰ ثانیه در ISO پایه است. می خواهم عمق میدان را افزایش دهم تا هم دوستانم در پیش زمینه واضح باشند، و هم تصاویر پس زمینه تبدیل به مشتی اشکال محو و غیرقابل تشخیص نشوند. شاید f/16 خوب باشد. و اما گزینه های پیش رو:

  • می توانم وضعیت ارجحیت دیافراگم را انتخاب کنم، تنظیمات را روی f/16 بگذارم و اجازه دهم خود دوربین بهترین سرعت شاتر را تعیین کند.
  • می توانم به طور دستی به f/16 بروم. به این ترتیب میزان گشودگی دریچه دیافراگم ۴ استاپ کم می شود که باید با تغییر سرعت شاتر آن را جبران کنم. چرا با ISO جبران نمی کنم؟ خب، این کار در تئوری ممکن است، اما اگر دوربین شما الان روی ISO پایه تنظیم شده باشد، احتمالا نخواهید توانست میزان حساسیت ISO را تا چهار استاپ که در اینجا لازم است کم کنید. پس فقط می توانید با آهسته کردن سرعت شاتر به اندازه چهار استاپ یعنی از ۱/۱۰۰۰ به ۱/۶۰ ثانیه آن را جبران کنید (از ۱/۱۰۰۰ به ۱/۵۰۰ به ۱/۲۵۰ به ۱/۱۲۵ به ۱/۶۰).
نوردهی در عکاسی – قسمت سوم : حساسیت ISO
نوردهی در عکاسی – قسمت سوم : حساسیت ISO

نوردهی در عکاسی

۳٫ عکاسی از سوژه در حال حرکت

فرض کنید می خواهید از افتخارات فرزندتان در زمین فوتبال چند عکس بگیرید و در ضمن لنز تله فوتوی جدیدتان را هم امتحان کنید. کلید ثابت کردن حرکت استفاده از سرعت شاتر بالاست. از آنجا که شدت نور در زمین بازی ممکن است با تغییرات زیادی همراه باشد، فرصت خوبی است که از وضعیت ارجحیت شاتر یا ارجحیت دیافراگم استفاده کرده و بگذارید دوربین خودش EV مناسب را در سرعت بالا تعیین کند. در این مثال شاید بتوان از تغییر تنظیمات ISO هم استفاده کرد.

  • اگر از وضعیت ارجحیت شاتر استفاده کنید، می توانید سرعت شاتر را خیلی سریع تنظیم کنید، مثلا روی ۱/۱۰۰۰ ثانیه. بدین ترتیب خواهید دید که خود دوربین برای جبران نوردهی، دیافراگم را تقریبا یا به طور کامل باز می کند تا در مقابل افزایش سرعت شاتر، تا جایی که می تواند نور بیشتری به داخل دوربین وارد کند.
  • اگر از وضعیت ارجحیت دیافراگم استفاده کنید، می توانید دیافراگم را تا جای ممکن باز کنید. به این ترتیب دوربین برای جبران نوردهی، بالاترین سرعت شاتر موجود برای این مقدار نور را به شما خواهد داد.

خب، حالا فرض کنیم امروز هوا ابری است. و (اگر دوربینتان دیجیتال باشد و بتوانید همان موقع عکس های گرفته شده را مرور کنید) می بینید در وضعیت ارجحیت شاتر با اینکه خود دوربین در بازترین وضعیت دیافراگم قرار گرفته، باز عکس هایتان تاریک هستند. در وضعیت ارجحیت دیافراگم هم عکس ها محو هستند چون سرعت شاتر آنقدر نیست که بتواند تصویری شفاف از سوژه در حال حرکت بدهد. حال چه باید کرد؟ اینجاست که می توانید با افزایش حساسیت سنسور نسبت به فوتون ها، مقدار EV را در تنظیمات معینی از دیافراگم و سرعت شاتر افزایش دهید. پس عدد ISO را به اندازه یک، دو یا چند EV بالا ببرید و ببینید آیا عکستان در وضعیت ارجحیت شاتر روشن تر، یا در وضعیت ارجحیت دیافراگم واضح تر می شود یا نه. فقط باید مراقب باشید، چون بالا بردن ISO بیش از اندازه می تواند باعث تشکیل نویز در عکس شود.

نوردهی در عکاسی – قسمت سوم : حساسیت ISO
نوردهی در عکاسی – قسمت سوم : حساسیت ISO

نوردهی در عکاسی

۴٫ عکاسی روی دست در نور کم

یکی از رویاهای خیلی از عکاس ها این است که بتوانند در جای تاریک مثلا در یک خیابان کم نور در شب، بدون اینکه از فلاش استفاده کنند یا سه پایه ای را به دوش بکشند، یک عکس خوب بگیرند. در گذشته برای این کار به حلقه فیلمی با ISO خیلی سریع و لنزی با دیافرگمی بسیار باز نیاز داشتید. در عصر دیجیتال هنوز هم به چنین لنزی نیاز دارید، البته اوضاع کاملا مثل قبل نیست، چرا که عملکرد تصاویر دیجیتال با ایزوی بالا هر روز بهتر از روز قبل می شود. اما چطور باید چنین عکسی گرفت:

  • بسته به اینکه محیط چقدر تاریک است، دیافراگم دوربین را چقدر می توان باز کرد، و گرفتن عکس چقدر طول می کشد، یا با ISO پایه شروع می کنم یا به اندازه یک یا دو EV آن را بالا می برم. بعد دیافراگم را تا آنجا که جا دارد باز می کنم تا ببینم دوربین در وضعیت ارجحیت دیافراگم، چه سرعت شاتری را در نظر می گیرد. اگر ببینم سرعت شاتر پایین است و محوی ناشی از لرزش دوربین را حذف نمی کند، باز ISO را کمی بالاتر می برم.
نوردهی در عکاسی – قسمت سوم : حساسیت ISO
نوردهی در عکاسی – قسمت سوم : حساسیت ISO

نوردهی در عکاسی

 

حتما متوجه شدید که در تمام مثال های بالا، تنظیمات دوربین را در استاپ های کامل یا فواصل EV تغییر دادیم. در بسیاری از دوربین ها می توانید تنظیمات نوردهی (یعنی ISO، دیافراگم، سرعت شاتر و تغییر و جبران نوردهی) را در فواصل یک دوم (۱/۲) یا حتی یک سوم (۱/۳) تغییر دهید. اگر محاسبات ریاضی تان خوب نیست، توصیه می شود تنظیمات دوربینتان را روی فواصل یک یا یک دوم استاپی قرار دهید تا محاسبه برایتان راحت تر شود. اما اگر دقتی که فواصل یک سوم استاپی در نوردهی به همراه می آورند برایتان در اولویت قرار دارد، باید سختی محاسبات لازم برای جبران نوردهی را هم به جان بخرید.

امیدواریم این مجموعه سه قسمتی درباره نوردهی و نحوه کنترل آن در دوربین توجه شما را جلب کرده باشد. نکته مهمی که برای گرفتن عکس های ایده آل باید به آن توجه کنید این است که علاوه بر شناخت فاکتورهای مؤثر در نوردهی تصویر، باید اثرات منفی تنظیم این فاکتورها را هم بدانید (اثراتی مثل عمق میدان، محوی ناشی از حرکت، برفک و غیره). همانطور که بارها در این سری مقالات گفتیم، عکاسی یک هنر است. پس تنظیمات دوربینتان را تغییر دهید و عکاسی با تنظیمات مختلف را تجربه کنید تا بتوانید در حین اعمال این تغییرات به آن حس و ظاهری که فکر می کنید بهتر می تواند سبک هنری مورد نظر شما را منتقل کند، برسید. پس عکاسی کنید، از آن لذت ببرید و به کمک آن اثر هنری خلق کنید!

منبع

برچسب ها

رسول عابدین

کارشناس کامپیوتر ، سخت افزار و نرم افزار و شبکه، علاقمند به سئو، عاشق هنر هستم یه وقتایی هم عکاسی میکنم تفریحی همچنین یه علاقه خاصی هم به نقد و بررسی و مقایسه دوربین های دیجیتال دارم.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن
بستن